Psychologische klachten

Psychologische Aspecten – Morele Ondersteuning – Aandacht voor Zingeving

Vanaf het ogenblik dat een mens verneemt dat hij/zij een levensbedreigende ziekte heeft, verandert zijn wereld en leeft hij/zij in de onzekerheid omtrent de eigen toekomst. Hoe zal de ziekte evolueren? Wat heeft dit tot gevolg op het vlak van de levenskwaliteit? Hoe lang heeft hij/zij nog te leven? Wat staat hem/haar nog te wachten?

Een mens beleeft zichzelf als een geheel. Negatieve gedachten, gevoelens of stemmingen kunnen aanleiding geven tot lichamelijke gewaarwordingen van pijn of vermoeidheid en omgekeerd. Bovendien leeft niemand alleen. Een ziekte raakt steeds meerdere mensen op verschillende wijze. Niet alleen de zieke mens zelf, ook zijn/haar naasten worden verplicht zich aan te passen aan nieuwe, onzekere en soms pijnlijke levensomstandigheden.

Goede medische en verpleegkundige begeleiding verzekeren een patiënt van een optimaal lichamelijk comfort en minimale pijn en ongemakken. Maar het psychische en existentiële lijden ten gevolge van een ernstige ziekte en een mogelijk naderend afscheid, kan, zelfs met de beste medicijnen, niet worden opgelost of weggenomen. Het kunnen uiten en benoemen van dit lijden maakt het wel draaglijker.

Sommige mensen menen dat omgaan met levensvragen een kwestie van gevoel is en te persoonlijk om in een zorgkader plaats te krijgen. Het onder ogen zien en verwerken van de eigen sterfelijkheid of van de sterfelijkheid van iemand die je liefhebt, is afgrijselijk moeilijk. Daar kun je best hulp bij gebruiken.

Zingeving gaat om zaken die ons in het dagelijks leven nauw aan het hart liggen, bijvoorbeeld het verlangen om geliefd te worden en een goede ouder, partner, kind of mens te zijn. Zinvragen hebben te maken met de kern van het leven en zo kunnen we ons, geconfronteerd met de “pijn van het zijn”, soms zeer machteloos voelen.

Niemand is een wit blad. De persoonlijke levensgeschiedenis, met inbegrip van de levensbeschouwelijke of godsdienstige achtergrond, bepaalt in hoge mate wat men van het leven verwacht en hoe men ermee omgaat. Zo beleven geen twee mensen hun ziek zijn op dezelfde manier. Maar alle mensen verlangen ernaar als persoon aanvaard en gerespecteerd te worden tot het einde toe. Existentiële eenzaamheid weegt zwaar. Om zich enigszins goed te kunnen voelen heeft de mens nood aan verbondenheid met iemand of iets buiten zichzelf.

Zinvragen zitten dikwijls verborgen achter andere vragen. Voor veel mensen is het gemakkelijker lichamelijke pijn en ongemakken te verwoorden dan bijvoorbeeld: “Ik ben bang, laat me niet alleen.” Ook bekommernis om hun naasten of angst voor afwijzing kan mensen ervan weerhouden hun gevoelens te uiten.

Specifieke aandacht en zorg voor de innerlijke wereld van de zieke, kan bijdragen tot diens comfort en welzijn. En dat heeft een positieve weerslag op zijn omgeving. Het in vertrouwen en veiligheid kunnen uiten van elke gedachte en gevoel, tegenover een vreemde die geen deel uitmaakt van je verhaal, maar oprecht luistert en zich inspant om juist te begrijpen, kan als zeer bevrijdend en deugddoend worden ervaren. Niet voor niets zegt men dat mensen, door hun verhaal te doen, op verhaal komen. Existentiële of spirituele zorg gaat veeleer om “er zijn” dan om het “doen.” Het gaat om een bijzondere vorm van nabij zijn, waarbij de zorgverlener vooral geïnteresseerd en bekommerd is om de binnenkant van de ander.

Aan feiten valt niets te veranderen, maar de betekenis die men aan de feiten toekent, en de manier waarop men ermee omgaat, daar kan een mens aan werken. Anders kijken naar zichzelf en naar het leven kan helend werken. Het kan door het lijden heen iets van een goed gevoel teweegbrengen en nieuwe mogelijkheden scheppen tot verzoening met zichzelf en wat men is.

Zingeving en levensbeschouwing zijn nauw met elkaar verbonden. Elke overtuiging bezit een eigen moraal, eigen specifieke symbolen, gebruiken en rituelen. In zijn/haar geloof of levensvisie vindt iemand zijn “sleutels” om met het leven, het sterven en de dood om te gaan.

Geestelijke zorgverleners zijn er ook om samen met de patiënt en zijn/haar familie stil te staan bij wat is, en hen te ondersteunen bij het zoeken en het maken van keuzes die bij hen passen.

Corinne Assenheimer Vrijzinnig Moreel Consulente