Bestaande diensten in de palliatieve zorg

Welke diensten bestaan er om mij palliatief te begeleiden?

Eerst en vooral de huisarts, thuisverpleging en palliatief netwerk  die huisbezoeken kunnen afleggen  in de thuisomgeving.

Uiteraard kan het palliatief support team uit het ziekenhuis ook bijstaan en overleg hebben met het thuiszorg team.

Het levenseinde informatie forum heeft een ruim aanbod aan ondersteuning aangaande palliatieve zorg en levenseinde. 

Meer informatie over Leif-wilsbekwaamheid-negatieve wilsverklaring-euthanasie-wensen rond overlijden en lichaam-orgaandonatie-zorgvolmachten.

Door Lorna Baert

LEIF – Documenten rond voorafgaande zorgplanning en euthanasie

LEIF (Levens Einde Informatie Forum) biedt duidelijke informatie en documenten aan in verband met voorafgaande zorgplanning, patiënten rechten en euthanasie. Deze documenten helpen mensen om tijdig na te denken over hun wensen rond zorg en levenseinde, en om die wensen juridisch correct vast te leggen.

LEIF is een open initiatief van mensen en verenigingen die streven naar een waardig levenseinde voor iedereen, waarbij respect voor de wil van de patiënt voorop staat.

LEIF  werd begin 2003 opgericht naar aanleiding van de wetten inzake patiënten rechten, palliatieve zorg en euthanasie, die in 2002 van kracht werden.

LEIF ontstond als een open forum voor zorgverleners, patiënten en hun familie, omdat het snel duidelijk werd dat slechts weinigen onder hen vertrouwd zijn met de inhoud van deze wetten.

LEIF organiseert de opleiding van de LEIFartsen, de LEIFnurses en andere zorgverleners en voorziet een telefonische hulplijn rond het levenseinde (LEIFlijn).

Alle informatie en documenten zijn terug te vinden op de website van LEIF: www.leif.be. Daarnaast bestaan er in Vlaanderen LEIF-punten waar men terechtkan voor begeleiding.

Voor wie het verkiest om hierover persoonlijk in gesprek te gaan, kan het huisvandeMens ondersteuning bieden. Informatie over de werking en locaties is te vinden via www.demens.nu. Het huisvandeMens is vrijzinnig humanistisch, vertrekt vanuit de mens zelf zonder dogma’s, zonder hogere macht. Vrijzinnig humanisme is geen kant-en-klare waarheid, maar een oproep om zelf te denken, te voelen en te handelen. Iedereen, ongeacht welke religie men aanhangt, kan terecht in deze huizen om hulp te krijgen bij het invullen van de documenten.

LEIF-brochure

LEIF geeft een brochure uit waarin alle relevante documenten gebundeld zijn. Deze brochure is verkrijgbaar bij het huisvandeMens, in veel gemeentehuizen en in de meeste apotheken. Elk document wordt toegelicht met uitleg over de inhoud en praktische aanwijzingen om het correct in te vullen. De formulieren kunnen nadien uit de brochure worden losgemaakt.

Wilsbekwaamheid en voorafgaande beslissingen

Het is belangrijk een onderscheid te maken tussen:

• beslissingen die je nu kunt nemen zolang je wilsbekwaam bent;
• beslissingen die gelden voor een mogelijke toekomstige situatie van wilsonbekwaamheid.

Rechten van de patiënt

Zolang je wilsbekwaam bent, heb je als patiënt het recht:

• om geïnformeerd te worden over je gezondheidstoestand en mogelijke behandelingen;
• om behandelingen te aanvaarden of te weigeren.

Negatieve wilsverklaring

Met een negatieve wilsverklaring leg je vast welke medische behandelingen je niet meer wenst indien je terechtkomt in een onomkeerbare toestand van wilsonbekwaamheid (bijvoorbeeld bij vergevorderde dementie).

In dit document kan je ook één of meerdere vertegenwoordigers aanduiden die in jouw plaats beslissingen mogen nemen. Het is belangrijk om deze keuze goed te overwegen en te bespreken met de betrokken persoon/personen.

De negatieve wilsverklaring:

• wordt bij voorkeur ondertekend door je (huis)arts, die daarmee je wilsbekwaamheid bevestigt;
• kan opgenomen worden in je patiëntendossier;
• is onbeperkt geldig, maar kan op elk moment gewijzigd of ingetrokken worden.

Euthanasie

Euthanasie bij wilsbekwame patiënten

Wanneer iemand lijdt aan een ernstige en ongeneeslijke aandoening en er sprake is van aanhoudend en ondraaglijk lijden, kan euthanasie overwogen worden binnen het wettelijk kader.

• Een arts heeft het recht om een euthanasieverzoek te weigeren.
• De patiënt kan in dat geval een andere arts raadplegen; vaak zal de eerste arts ook doorverwijzen.
• Er bestaat geen vast formulier om euthanasie aan te vragen: de behandelende arts stelt het dossier samen en raadpleegt een tweede arts, die de patiënt onderzoekt en een verslag opstelt. Sommige LEIFartsen beschrijven ook de methode van de praktische uitvoer wat ondersteunend is voor de uitvoerende arts.
• Bij psychisch lijden wordt ook een derde arts betrokken, meestal zal dit een psychiater zijn .
• Minderjarigen kunnen ook wilsbekwaam zijn en een euthanasieverzoek indienen, mits uitdrukkelijke toestemming van de wettelijke vertegenwoordiger en enkel bij ondraaglijk fysiek lijden.

Voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie

Daarnaast bestaat er een voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie, die enkel van toepassing is wanneer iemand in een onomkeerbare coma terechtkomt.

Kenmerken:

• je geeft hierin toestemming aan de behandelende arts(en) om euthanasie toe te passen binnen de wettelijke voorwaarden;
• het document moet ondertekend worden door twee getuigen, waarvan minstens één geen erfgenaam mag zijn;
• je kan één of meerdere vertrouwenspersonen aanduiden;
• het document kan geregistreerd worden bij de gemeente;
• het is onbeperkt geldig tot herziening of intrekking.

Het huisvandeMens kan ondersteuning bieden bij het invullen en kan, indien gewenst, optreden als getuige.

Wensen rond overlijden en lichaam

Wilsverklaring inzake teraardebestelling

Je kan vooraf vastleggen hoe je teraardebestelling eruit moet zien:

• keuze tussen begrafenis of crematie;
• bestemming van de as na crematie;
• keuze voor een ritueel of niet.

Indien er een uitvaartcontract bestaat, noteer je best ook de naam van de maatschappij en het contractnummer. Deze wilsverklaring is onbeperkt geldig en kan geregistreerd worden bij de gemeente, die hiervan een bewijs aflevert.

Orgaandonatie en lichaamsmateriaal

In België is iedereen wettelijk beschouwd als orgaandonor, maar in de praktijk wordt vaak nog toestemming gevraagd aan de familie.

Via de verklaring betreffende het wegnemen van menselijk lichaamsmateriaal na overlijden kan je zelf heel precies vastleggen:

• waarvoor je toestemming geeft;
• waarvoor je verzet aantekent.

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen:

• organen (bv. hart, nieren);
• menselijk lichaamsmateriaal voor transplantatie (bv. huid, oogweefsel);
• materiaal voor onderzoek of de vervaardiging van geneesmiddelen.

Deze verklaring kan geregistreerd worden bij de gemeente en kan op elk moment gewijzigd of ingetrokken worden.

Lichaam schenken aan de wetenschap

Wie zijn lichaam na overlijden aan de wetenschap wil schenken, moet zelf een document opstellen waarin de universiteit van keuze vermeld wordt. Het is belangrijk om vooraf contact op te nemen met die universiteit. De transportkosten zijn ten laste van de erfgenamen.

Praktische aandachtspunten

Het is aan te raden om:

• alle documenten te kopiëren in het nodige aantal exemplaren (voor jezelf, vertegenwoordigers, huisarts, gemeente, notaris …);
• voor ondertekening en datering kopieën te maken;
• op alle documenten dezelfde datum te vermelden.

Na het opstellen van de documenten kan je via de website van LEIF een LEIF-kaart aanvragen. Dit is een kaartje (formaat bankkaart) dat je in je portefeuille bewaart en waarop vermeld staat:

• over welke documenten je beschikt;
• wie je contact- of vertrouwenspersoon is.

De documenten zelf worden niet meegestuurd. Wie geen computer gebruikt, kan hiervoor hulp krijgen via het huisvandeMens.

Zorgvolmacht

Naast medische beslissingen kan je ook een zorgvolmacht opstellen, waarmee je iemand aanduidt om je vermogensrechtelijke en persoonlijke belangen te behartigen indien je dat zelf niet meer kan.

• Je kan dit document zelf opstellen.
• Registratie in het Centraal Register voor Lastgevingen is verplicht.
• Registratie kan via de griffie van het vredegerecht van je woonplaats (kostprijs: 24 euro).
• Een notaris kan dit ook voor je regelen, tegen hogere kosten.
• Modellen zijn o.a. te vinden via sommige mutualiteiten en lokale besturen; het is aan te raden deze neutraal over te nemen.